Inhoud
Wat is een omgevingsvergunning?
Een omgevingsvergunning is een vergunning die je nodig hebt voor handelingen die een impact kunnen hebben op de omgeving. Denk aan (ver)bouwwerken, maar ook aan handelsactiviteiten of zogenoemde vegetatiewijzigingen.
In dit artikel spitsen we ons toe op de omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen, vroeger de bouwvergunning genoemd. Die heb je nodig voor bepaalde werken en ingrepen aan en rond je woning. Denk aan het verbouwen van je dak, het bouwen van een veranda, of het wijzigingen van de functie van een gebouw.
Je hebt een omgevingsvergunning nodig voor je de werken aanvat.
Wijziging vanaf 1 maart 2026
Vanaf maart 2026 verandert er heel wat in de regelgeving rond omgevingsvergunningen.
1. Vrijstellingenbesluit: extra vrijstellingen (onder voorwaarden)
Voor verschillende werken zul je geen omgevingsvergunning (voor stedenbouwkundige handelingen) meer nodig hebben.
Vanaf 1 maart 2026 heb je bijvoorbeeld (onder voorwaarden) geen omgevingsvergunning meer nodig voor het aanbrengen van dak- of gevelisolatie.
Niet alle werken zijn zomaar vrijgesteld van de vergunningsverplichting. Er gelden nog steeds heel wat voorwaarden.
2. Meldingsbesluit: meldingsplicht verdwijnt grotendeels
De meldingsplicht (een soort ‘light’ versie van de vergunningsplicht) verdwijnt bijna volledig. Bouwkundige handelingen zijn vanaf 1 maart 2026 zo goed als altijd ofwel vergunningsplichtig, ofwel volledig vrijgesteld.
3. Gemeentelijke vergunningsplicht: minder gemeentelijke verordeningen
Gemeentes kunnen, op lokaal niveau, strengere regels hanteren via gemeentelijke verordeningen. Vanaf 1 maart 2026 wordt op Vlaams niveau bepaald welke werken vrijgesteld zijn. Gemeentes kunnen dus niet langer zomaar een vergunning eisen voor werken die op Vlaams niveau vrijgesteld zijn van de vergunningsplicht.
Werken waarvoor je gemeente wél nog op lokaal niveau een vergunningsplicht kan invoeren, zijn:
- Het vellen van bomen
- Het vellen of rooien van houtige beplanting met erfgoedwaarde
- Handelingen aan beschermd onroerend erfgoed
- Handelingen aan onroerend erfgoed met architectonische, stedenbouwkundige, esthetische, culturele, historische of wetenschappelijke waarde
Gemeentes krijgen tot 6 februari 2028 de tijd om verordeningen die niet overeenstemmen met de nieuwe regels aan te passen.
Oude of nieuwe regeling voor jouw werken?
Stedenbouwkundige handelingen waarvoor je, voor 1 maart 2026, een vergunning aanvraagt of melding indient, worden behandeld volgens de oude regels. Handelingen waarvoor je na 1 maart 2026 een vergunning aanvraagt, vallen onder de nieuwe regeling.
Hoe weet je of je een bouwvergunning nodig hebt?
De beste manier om vast te stellen of je een omgevingsvergunning (bouwvergunning) nodig hebt? Je gemeente contacteren of advies inwinnen bij een vakspecialist die actief is in je regio.
Hieronder vind je een beknopt overzicht met vergunningsplichtige, meldingsplichtige en vrijgestelde werken.
Meldingsplichtige werken
De meldingsplicht verdwijnt bijna volledig op 1 maart 2026. Tot die tijd kan een melding volstaan als de werken aan de voorwaarden voor de meldingsplicht voldoen. Welke voorwaarden dat zijn, hangt af van het soort werken.
Vergunningsplichtige werken
In de regel heb je een omgevingsvergunning nodig voor alle bouw- of renovatiewerken uitvoert die de omgeving beïnvloeden.
Je hebt in principe een bouwvergunning of omgevingsvergunning nodig voor:
- Bouwen van een nieuwe woning
- Afbraak- en sloopwerken
- Uitbreiden van een bestaande woning (denk aan een aanbouw, veranda of extra verdieping)
- Verbouwingen die de woning structureel wijzigen (onder meer werken aan funderingen en dragende elementen)
- Functiewijzigingen (bijvoorbeeld van woning naar handelspand)
- Uitbreiden van het aantal wooneenheden (bijvoorbeeld het splitsen van een woning in appartementen)
- Bouwen van nieuwe, vrijstaande constructies (zoals een carport of pergola)
- Werken die het uitzicht van de woning beïnvloeden (bijvoorbeeld werken die de hellingsgraad van je dak veranderen)
Onder voorwaarden kunnen de werken vrijgesteld zijn van de vergunningsplicht. Sommige werken vallen momenteel nog onder de meldingsplicht.
Verbouwingen zonder vergunning
Momenteel zijn veel werken niet onderhevig de vergunningsplicht, maar wel aan de meldingsplicht. Onder strenge voorwaarden zijn werken volledig vrijgesteld: ze zijn noch meldingsplichtig, nog vergunningsplichtig. Momenteel gaat het bijvoorbeeld om onderhoudswerken in kader van een dak- of gevelrenovatie.
Vanaf 1 maart 2026 schept de Vlaamse overheid meer duidelijkheid. Op een handvol uitzonderingen na zijn werken vanaf dan ofwel volledig vrijgesteld, ofwel vergunningsplichtig. Voor veel renovatiewerken en verbouwingswerken zal de vergunningsplicht (nog steeds onder voorwaarden) volledig wegvallen.
Ontvang vrijblijvende offertes en advies op maat
Wanneer heb je geen bouwvergunning nodig bij renovatie?
Wie renoveert, heeft geen vergunning nodig voor onderhoudswerken en, onder voorwaarden, bepaalde vrijgestelde werken.
Onderhoudswerken
Onderhoudswerken zijn bedoeld om de woning in ere te herstellen, bijvoorbeeld door versleten onderdelen te vervangen of herstellen. De werken hebben geen invloed op de stabiliteit of functie van de woning.
Denk onder meer aan het schilderen van een gevel, of het vervangen van kepers, panlatten en dakbedekking op oude daken.
Vrijgestelde werken
Andere renovatiewerken die geen invloed hebben op de stabiliteit van de woning zijn ook vaak vrijgesteld. Het gaat onder meer om:
- Renovatiewerken aan zij- en achtergevels of daken die niets veranderen aan het bouwvolume van de woning.
- Isolatiewerken aan de buitenzijde van de gevel of het dak, op voorwaarde dat je de rooilijn niet overschrijdt en je de maximale dikte van 26 centimeter (isolatie en afwerking) respecteert.
- Plaatsing van normale technische constructies zoals een schouw of voorzetrolluiken, zolang die niet meer dan 3 meter boven de nok van de woning uitsteken.
Wat mag je bouwen zonder vergunning?
Hieronder gaan we kort in op de belangrijkste soorten vrijgestelde werken vanaf 1 maart 2026. Houd er rekening mee dat ook een vrijstelling gebonden is aan specifieke voorwaarden.
Gevelwerken: isolatie en gevelbekleding
Je gevel isoleren of oude gevelbekleding vervangen kan voortaan zonder omgevingsvergunning.
Belangrijk: de werken mogen geen volume-uitbreiding veroorzaken en de stabiliteit van de woning niet beïnvloeden. Na de werken blijft het pand ook binnen de rooilijn.
Je mag bijvoorbeeld niet zomaar nieuwe gevelopeningen maken of raamopeningen vergroten. Daarvoor heb je, ook na 1 maart 2026, waarschijnlijk wel nog een vergunning nodig.
Dakwerken: isolatie en dakbedekking
Ook je dak renoveren mag vanaf maart 2026 zonder vergunning, zolang de werken de stabiliteit en het volume van de woning ongewijzigd laten.
Wil je de vorm van het dak aanpassen, je dak verhogen of verlagen of een dakopbouw plaatsen? Dan heb je meestal wel nog een vergunning nodig.
Binnenverbouwingen
Je keuken renoveren, een nieuwe badkamer installeren of een niet-dragende muur uitbreken: voortaan kan het allemaal zonder vergunning.
Alle werken aan het interieur zijn vrijgesteld van de vergunningsplicht, zolang het gebouw niet van functie wijzigt en het aantal wooneenheden gelijk blijft.
Dat geldt ook voor werken die de stabiliteit van de woning beïnvloeden. Vroeger viel het aanpassen van een dragende muur bijvoorbeeld nog onder de meldingsplicht: na 1 maart 2026 wordt zo’n ingreep volledig vrijgesteld.
Warmtepomp en airco: buitenunits plaatsen
De bovengrondse delen (buitenunits) van een warmtepomp of airco plaatsen wordt iets eenvoudiger. Je plaatst ze zonder vergunning in je tuin, op een gevel of een plat dak tot op 2 meter van de perceelsgrens of tot tegen een scheidingsmuur.
Een vergunning kan bijvoorbeeld wel nodig zijn als de minimale afstand tussen de buitenunits en de perceelsgrenzen niet gerespecteerd kan worden.
Zonnepanelen en zonneboilers
Vanaf maart 2026 mag je zonder omgevingsvergunning een zonneboiler of (stekker-)zonnepanelen installeren:
- Op een plat dak (maximaal 1 meter boven de rand van het dak)
- Geïntegreerd in of op een hellend dak
- Op een gevel, met een maximale oppervlakte van 4 vierkante meter
- Aan een balkonafsluiting
Bovengrondse constructies (tuinhuis, veranda)
Na 1 maart 2026 wordt duidelijker of een constructie ofwel onder de vergunningsplicht valt, ofwel volledig is vrijgesteld. De meldingsplicht, die nu nog heel vaak geldt voor zulke aan- en bijgebouwen, zal zo goed als verdwijnen.
Niet-overdekte constructies zijn zo goed als altijd vrijgesteld, op voorwaarde dat ze zich op maximaal 1 meter van de perceelsgrens bevinden (of tegen een bestaande scheidingsmuur).
Wat kost een bouwvergunning in Vlaanderen?
Voor het indienen van een aanvraag voor een omgevingsvergunning kan een dossiertaks aangerekend worden.
Voor de omgevingsvergunning zelf kunnen ook kosten in rekening gebracht worden.
Hoeveel je betaalt, hangt af van de gemeente waar je woont en voor welke werken je een vergunning aanvraagt. Sommige omgevingsvergunningen zijn gratis, andere kosten enkele tientallen tot enkele honderden euro’s.
Omgevingsvergunning aanvragen via het omgevingsloket
Zo vraag je een omgevingsvergunning aan:
Controleer of je een omgevingsvergunning nodig hebt
Informeer je bij de gemeente en vraag om de schriftelijke bevestiging van een eventuele vrijstelling. Je gemeente informeert je over de procedure die geldt voor jouw aanvraag.
Geldt er een vrijstelling? Dan hoef je niets te doen: je kunt de werken gewoon aanvatten.
Eventueel: bereid je aanvraag voor
Soms is het interessant om je aanvraag voor te bereiden. Dat kan onder meer online via het oefenloket.
Dien je aanvraag in
Dien je aanvraag online in via het Omgevingsloket.
Als je de aanvraag indient voor werken aan of bij een woning, de aanvraag niet combineert met een aanvraag voor andere werken en je de aanvraag niet samen met een andere persoon indient, kun je de snelinvoer gebruiken.
Anders doe je de aanvraag via de gewone invoer.
Volg je aanvraag op
In principe ontvang je binnen de 30 dagen na het indienen van je aanvraag een bericht over de ‘volledigheid en ontvankelijkheid‘ van je aanvraag en of er een openbaar onderzoek wordt gestart. Je ontvangt de uiteindelijke beslissing meestal binnen de 3 tot 6 maanden.
Verbouwen zonder vergunning: wat zijn de gevolgen?
Wie vergunningsplichtige werken uitvoert zonder omgevingsvergunning, kan te maken krijgen juridische, financiële en andere nadelige gevolgen. Zo kan je gemeente de onvergunde werken bijvoorbeeld stop laten zetten, kunnen je buren een klacht indienen of kun je een proces verbaal krijgen voor een bouwinbreuk. Het bouwwerk kan ook afgebroken worden.
Boetes en strafrechtelijke sancties
Bouwen zonder vergunning kan leiden tot boetes en zelfs strafrechtelijke sancties. Administratieve boetes kunnen enkele honderden tot duizenden euro’s bedragen. In uitzonderlijke gevallen kunnen overtreders zelfs een gevangenisstraf opgelegd krijgen van enkele dagen tot jaren.
Veelgestelde vragen
Is de medewerking van een architect verplicht bij een bouwvergunning?
Waarvoor heb je een inplantingsplan nodig?
Wat houdt de omgevingscheck bij vergunningen in?
Heb je in Vlaanderen een vergunning nodig voor een dakraam?
Moet je een vergunning aanvragen voor gevelisolatie?
Plannen om je woning te renoveren? Vergelijk hier gratis offertes van ervaren aannemers
Renovatiewerken vergen een nauwkeurige planning. Heb je vragen over de werken die je wil laten uitvoeren? Wil je weten of jouw werken vergunningsplichtig of vrijgesteld zijn? Of ben je op zoek naar erkende vakmensen in jouw regio? Vul onderstaand offerteformulier en deel je aanvraag snel en eenvoudig met specialisten in je buurt. Jij ontvangt gratis en vrijblijvend advies op maat en prijsvoorstellen voor jouw project.